Alerjik Hastalıklar: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Alerjik hastalıklar, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere aşırı tepki göstermesiyle ortaya çıkan sağlık sorunlarıdır. Bu maddelere “alerjen” adı verilir ve alerjenler solunum yoluyla, deri temasıyla ya da besinlerle vücuda girebilir. Günümüzde alerjik hastalıkların görülme sıklığı hem çocuklarda hem yetişkinlerde hızla artmaktadır. Erken teşhis ve uygun tedavi, yaşam kalitesini korumak açısından büyük önem taşır.

1. Astım (Alerjik Astım)

Astım, solunum yollarının kronik bir iltihabi hastalığıdır. Özellikle polenler, ev tozu akarları, küf mantarları ve hayvan tüyleri gibi alerjenlere maruz kalmak, alerjik astım ataklarını tetikleyebilir. Astım hastalarında nefes darlığı, öksürük, hırıltılı solunum ve göğüste sıkışma hissi en sık görülen belirtilerdir.

Astım tanısı, klinik muayene, solunum fonksiyon testleri ve alerji testleriyle konulur. Tedavide temel amaç, solunum yollarındaki iltihabı azaltmak ve alerjenlerle teması en aza indirmektir. İnhaler kortikosteroidler, bronkodilatör ilaçlar ve alerjiden kaçınma önlemleri tedavinin temel taşlarını oluşturur. Ayrıca, immünoterapi (alerji aşısı) belirli hasta gruplarında kalıcı rahatlama sağlayabilir.

2. Alerjik Rinit (Saman Nezlesi)

Alerjik rinit, burun mukozasının alerjenlerle temas etmesi sonucu gelişen bir iltihaplanmadır. En sık nedenleri arasında polenler, ev tozu akarları ve küf mantarları bulunur. Hapşırma, burun tıkanıklığı, burun akıntısı ve gözlerde kaşıntı en belirgin belirtiler arasındadır.

Alerjik rinit mevsimsel (sadece belirli dönemlerde) veya pereniyal (yıl boyu süren) olabilir. Tanı, cilt prick testleri veya spesifik IgE kan testleriyle konulabilir. Tedavide alerjenden korunma, antihistaminik ilaçlar, burun spreyleri ve bazı durumlarda immünoterapi uygulanır. İmmünoterapi, bağışıklık sistemini alerjene alıştırarak uzun vadede hastalığın etkilerini azaltır.

3. Besin Alerjileri (Özellikle İnek Sütü Alerjisi)

Besin alerjileri, özellikle çocuklarda en sık görülen alerjik hastalıklar arasında yer alır. İnek sütü alerjisi, süt proteinlerine karşı gelişen bağışıklık sistemi tepkisidir. Genellikle bebeklik döneminde ortaya çıkar ve bazı vakalarda ilerleyen yaşlarda kendiliğinden kaybolabilir.

Belirtiler arasında kusma, ishal, karın ağrısı, egzama, dudak ve dil şişmesi, nefes darlığı veya döküntü yer alabilir. Şiddetli reaksiyonlarda anafilaksi riski bulunur ve bu durumda acil tıbbi müdahale gerekir.

Tanı; ayrıntılı öykü, eliminasyon diyeti ve alerji testleriyle konur. Tedavide alerjen besinin diyetten tamamen çıkarılması esastır. Doktor kontrolünde yapılan besin yükleme testleri, alerjinin devam edip etmediğini anlamada yol göstericidir. İnek sütü alerjisi bulunan çocuklarda beslenme düzeni mutlaka uzman hekim ve diyetisyen tarafından planlanmalıdır.

4. Ürtiker (Kurdeşen) ve Kaşıntı

Ürtiker, deride ani olarak gelişen, kaşıntılı, kabarık kızarıklıklarla karakterize bir alerjik deri hastalığıdır. Genellikle ilaçlar, besinler, böcek sokmaları veya enfeksiyonlar sonucu ortaya çıkar.

Akut ürtiker birkaç saat veya gün içinde geçerken, kronik ürtiker altı haftadan uzun sürebilir. Bazı hastalarda kaşıntı ve kızarıklık günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir. Tedavide antihistaminik ilaçlar ilk sırada yer alır. Gerekli durumlarda kortikosteroidler veya immün sistemi düzenleyici tedaviler uygulanabilir. Kaşıntının nedenine yönelik tanı konulması, tedavinin başarısı açısından önemlidir.

5. Aşılama ve İmmünoterapi (Alerji Aşısı)

Alerjik hastalıkların uzun süreli kontrolünde immünoterapi, yani alerji aşısı, önemli bir tedavi seçeneğidir. Bu tedavi, hastaya alerjenin çok düşük dozlarda verilerek bağışıklık sisteminin duyarlılığının azaltılmasını amaçlar. İmmünoterapi, özellikle polen, ev tozu akarı ve arı alerjilerinde yüksek başarı oranına sahiptir.

Aşı tedavisi genellikle 3-5 yıl sürer ve düzenli aralıklarla uygulanır. Tedavi süresince hastaların doktor kontrolünde olması gerekmektedir. İmmünoterapi sayesinde hastaların ilaç ihtiyacı azalabilir, alerjik belirtiler hafifleyebilir ve yaşam kalitesi artabilir.

6. Alerjilerden Korunma ve Yaşam Tarzı Önerileri

Alerjik hastalıklarda korunma tedavinin en önemli basamağıdır. Alerjenle teması azaltmak, hastalığın kontrol altında tutulmasını sağlar.

• Evde düzenli temizlik yapılmalı, halı ve perdeler sık sık yıkanmalıdır.
• Polen mevsimlerinde pencereler kapalı tutulmalı, dışarı çıkıldığında maske kullanılmalıdır.
• Evcil hayvan tüylerine hassasiyeti olan kişiler, hayvanlarla teması sınırlamalıdır.
• Besin alerjisi olan bireyler etiket okuma alışkanlığı edinmeli ve dışarıda yemek yerken içerikleri sorgulamalıdır.

Düzenli doktor kontrolleri, uygun ilaç kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla alerjik hastalıklar kontrol altına alınabilir.

Sonuç

Alerjik hastalıklar yaşam kalitesini düşüren ancak doğru tanı ve tedaviyle kontrol altına alınabilen rahatsızlıklardır. Astım, alerjik rinit, besin alerjileri, ürtiker ve kaşıntı gibi durumlarda erken müdahale önemlidir. Her hastalıkta olduğu gibi alerjik hastalıklarda da bireye özel tedavi planı yapılmalı, gerekirse immünoterapi seçenekleri değerlendirilmelidir.

Bir alerji uzmanı tarafından yapılacak detaylı muayene ve testler, hem hastalığın nedenini belirlemede hem de etkili bir tedavi süreci başlatmada en önemli adımdır.